Sporttape en zwelling: wanneer is tapen verstandig?

Wat gebeurt er bij acute zwelling?

Na een acuut letsel beschadigen kleine bloedvaten en ontstaat een ontstekingsreactie. Hierdoor verlaten vocht, ontstekingscellen en eiwitten de bloedbaan en hopen zich op in het omliggende weefsel. Deze reactie veroorzaakt de bekende verschijnselen:

• zwelling;
• pijn;
• warmte;
• functieverlies;
• soms roodheid.

Hoewel zwelling vaak als ongewenst wordt gezien, maakt deze deel uit van het normale herstelproces. Een overmatige zwelling kan echter leiden tot meer pijn, verminderde beweeglijkheid en een vertraagd herstel (Bleakley et al., 2012).

Waarom rigide tape risico’s kan geven bij toenemende zwelling

Rigide sporttape heeft vrijwel geen rek. Wanneer deze direct na een blessure stevig wordt aangebracht, kan de tape onvoldoende ruimte bieden voor de zwelling die zich in de uren daarna ontwikkelt. Daardoor kan de tape geleidelijk steeds strakker gaan zitten. Mogelijke gevolgen zijn:

• verhoogde druk op de huid;
• afknelling van oppervlakkige bloedvaten;
• belemmering van de veneuze afvoer;
• irritatie van zenuwen;
• extra pijn;
• drukplekken of blaarvorming.

Om die reden adviseren veel richtlijnen terughoudendheid met strak aangebrachte rigide tape in de eerste uren na een acute blessure (Kaminski et al., 2013).

Tape direct na een blessure

Direct na een acute sportblessure ligt de nadruk op bescherming van het beschadigde weefsel en een gecontroleerde belasting. Internationale richtlijnen adviseren tegenwoordig het PEACE & LOVE-principe, waarbij bescherming, educatie en een geleidelijke opbouw van belasting centraal staan (Dubois & Esculier, 2020). Wanneer sporttape direct wordt toegepast, moet rekening worden gehouden met:

• de verwachte toename van zwelling;
• regelmatige controle van de circulatie;
• voldoende ruimte onder de tape;
• het tijdig opnieuw aanleggen indien nodig.

Bij forse zwelling wordt vaak gekozen voor een brace of compressieverband totdat de acute zwelling afneemt.

Compressie versus sporttape

Compressie en sporttape hebben verschillende doelen.

Compressieverband

Een compressieverband is elastisch en oefent een gelijkmatige druk uit op het weefsel. Het doel is:

• beperking van overmatige zwelling;
• ondersteuning van de veneuze afvoer;
• vermindering van pijn;
• ondersteuning tijdens de eerste fase van herstel.

Rigide sporttape

Rigide tape is vooral bedoeld om:

• bewegingen te beperken;
• ligamenten tijdelijk te ondersteunen;
• gewrichten mechanisch te beschermen.

Sporttape is dus geen vervanging voor een compressieverband bij een acute zwelling.

Doorbloeding en circulatie

Een goed aangebrachte sporttape belemmert de doorbloeding normaal gesproken niet. Problemen kunnen ontstaan wanneer:

• de tape te strak is aangebracht;
• de zwelling na het tapen sterk toeneemt;
• meerdere tape-lagen circulair zijn aangebracht;
• tape langdurig blijft zitten zonder controle.

Waarschuwingssignalen voor een verminderde circulatie zijn:

• blauwe of bleke vingers of tenen;
• koude huid;
• tintelingen;
• gevoelloosheid;
• toenemende pijn;
• verminderde capillaire refill.

Bij deze verschijnselen moet de tape onmiddellijk worden verwijderd.

Wanneer tape te strak kan worden

Tape die aanvankelijk goed aanvoelt, kan enkele uren later toch te strak zitten doordat de zwelling verder toeneemt. Sporters moeten daarom worden geïnstrueerd alert te zijn op:

• kloppende pijn;
• toenemende druk onder de tape;
• doof gevoel;
• tintelingen;
• verkleuring van de huid;
• koude uiteinden van vingers of tenen.

Bij twijfel geldt altijd dat de tape beter verwijderd kan worden om circulatieproblemen te voorkomen.

Wanneer tape verwijderen?

Sporttape moet direct worden verwijderd wanneer:

• de pijn duidelijk toeneemt;
• tintelingen ontstaan;
• gevoelloosheid optreedt;
• de huid blauw of bleek verkleurt;
• de tape zichtbaar insnijdt;
• de zwelling sterk toeneemt.

Ook wanneer de tape losraakt of zijn ondersteunende functie verliest, is opnieuw aanleggen vaak verstandiger dan de tape langdurig laten zitten.

Sporttape versus kinesiotape bij zwelling

Bij zwelling worden rigide sporttape en kinesiotape soms door elkaar gehaald, terwijl zij een ander doel hebben. Rigide sporttape is bedoeld voor:

• mechanische ondersteuning;
• bewegingsbeperking;
• tijdelijke stabilisatie.

Kinesiotape wordt regelmatig toegepast met als doel de afvoer van zwelling of lymfevocht te ondersteunen. De theorie achter lymfetaping is dat de elastische tape de huid licht optilt, waardoor de druk in de oppervlakkige weefsels afneemt en de circulatie mogelijk wordt bevorderd. De wetenschappelijke onderbouwing hiervoor is echter beperkt. Sommige studies laten kleine positieve effecten zien op zwelling en pijn, terwijl andere onderzoeken weinig of geen klinisch relevante verschillen vinden (Williams et al., 2012).

Bij forse posttraumatische zwelling blijft een goed compressieverband de voorkeursbehandeling boven rigide sporttape.

Praktijkvoorbeeld

Een 24-jarige voetbalster loopt tijdens een wedstrijd een forse laterale enkelverzwikking op. Binnen dertig minuten ontstaat duidelijke zwelling rondom de enkel. In plaats van direct een strakke sporttape aan te brengen, kiest de fysiotherapeut voor een elastisch compressieverband en een beschermende brace. Twee dagen later, wanneer de zwelling grotendeels is afgenomen, wordt tijdens de eerste functionele revalidatie gekozen voor een rigide sporttape die inversiebewegingen beperkt. Hierdoor wordt het gewricht ondersteund zonder het risico op afknelling door toenemende zwelling.

Conclusie

Zwelling is een normaal onderdeel van het herstel na een acute blessure. Omdat rigide sporttape nauwelijks rekbaar is, kan deze bij toenemende zwelling te strak komen te zitten en de circulatie of het comfort negatief beïnvloeden. In de acute fase heeft een elastisch compressieverband meestal de voorkeur boven rigide sporttape. Zodra de zwelling afneemt en het doel verschuift naar mechanische ondersteuning van een gewricht, kan sporttape een waardevolle aanvulling zijn tijdens de revalidatie en terugkeer naar sport.

Een goede controle van de circulatie, regelmatige evaluatie van de tape en duidelijke instructies aan de sporter blijven essentieel om complicaties te voorkomen.