Sporttape en het zenuwstelsel

Continue druk en trekkracht op de huid

Wanneer niet-elastische sporttape wordt aangebracht, ontstaat een continue mechanische interactie met de huid. In rust kan de tape:

• druk geven;
• de huid lokaal fixeren;
• een lichte trekkracht veroorzaken.

Tijdens bewegen veranderen deze krachten. Wanneer een gewricht richting een door de tape begrensde beweging gaat, kan de sporter bijvoorbeeld voelen dat:

• de tape strakker komt te staan;
• de huid wordt belast;
• een bewegingsgrens wordt benaderd.

De tape geeft daarmee informatie over wat er met het lichaamsdeel gebeurt. Dat is anders dan bij een volledig vrij bewegend gewricht zonder externe ondersteuning. De tape voegt een extra bron van sensorische informatie toe.

Mechanoreceptoren en sensorische input

De huid bevat verschillende typen sensorische receptoren die reageren op mechanische prikkels. Daaronder vallen receptoren die gevoelig zijn voor:

• aanraking;
• druk;
• rek;
• trillingen.

Deze informatie wordt via zenuwbanen naar het centrale zenuwstelsel geleid. Het zenuwstelsel verwerkt deze informatie samen met signalen uit onder andere:

• spieren;
• pezen;
• gewrichten;
• ogen;
• evenwichtsorgaan.

Sporttape kan de sensorische informatie vanuit de huid veranderen. Dat betekent echter niet dat één specifieke receptor wordt “geactiveerd” en vervolgens automatisch een voorspelbaar effect ontstaat. De sensorische verwerking van beweging is complex. De reactie kan afhangen van:

• de locatie van de tape;
• de hoeveelheid druk;
• de beweging;
• eerdere blessures;
• aandacht;
• verwachtingen.

Daarom is de uitspraak:

“Sporttape stimuleert de mechanoreceptoren en verbetert daardoor de stabiliteit”

te eenvoudig. Een nauwkeurigere formulering is:

Sporttape verandert de mechanische prikkeling van de huid en kan daarmee de sensorische informatie die het zenuwstelsel ontvangt beïnvloeden.

Proprioceptie

Proprioceptie is het vermogen om informatie over positie en beweging van het lichaam waar te nemen. Daarbij spelen verschillende informatiebronnen een rol. Na een enkelblessure kan een sporter bijvoorbeeld problemen ervaren met:

• balans;
• bewegingscontrole;
• het gevoel van stabiliteit.

Omdat tape extra sensorische input geeft, is vaak verondersteld dat sporttape de proprioceptie verbetert. De wetenschappelijke resultaten zijn echter wisselend. De systematische review en meta-analyse van Raymond et al. (2012) vond geen overtuigend algemeen bewijs dat taping of bracing de proprioceptie bij mensen met functionele enkelinstabiliteit duidelijk verbetert.

Dat betekent niet dat tape geen invloed heeft op sensorische informatie. Het betekent dat:

extra sensorische input niet automatisch leidt tot meetbaar betere proprioceptie.

Ook speelt mee dat proprioceptie op verschillende manieren kan worden gemeten, bijvoorbeeld via:

• gewrichtspositiezin;
• bewegingsdetectie;
• balans.

Deze tests meten niet allemaal precies hetzelfde.

Bewegingswaarneming

Een mogelijk belangrijk effect van sporttape is dat een sporter een beweging eerder of duidelijker waarneemt. Stel dat een enkel richting inversie beweegt. Wanneer de tape:

• strakker komt te staan;
• aan de huid trekt;
• mechanische weerstand geeft,

ontstaat extra informatie. De sporter kan daardoor mogelijk eerder ervaren:

“Mijn enkel beweegt in deze richting.”

Dat betekent niet noodzakelijk dat de proprioceptie als geheel is verbeterd. Het kan ook gaan om een meer lokale verandering in bewegingswaarneming. Dit onderscheid is belangrijk. Een sporter kan door tape een beweging anders ervaren zonder dat een gestandaardiseerde proprioceptietest een duidelijke verbetering laat zien.

Pijnmodulatie

Sporttape wordt soms gebruikt bij pijnklachten, bijvoorbeeld rond:

• knie;
• patella;
• enkel;
• pols.

Pijn wordt niet uitsluitend bepaald door lokale weefselschade. Het zenuwstelsel verwerkt informatie uit:

• het lichaam;
• de omgeving;
• eerdere ervaringen;
• verwachtingen;
• emoties;
• aandacht.

Een tapetoepassing kan deze informatie veranderen. Mogelijke factoren zijn:

• mechanische ondersteuning;
• sensorische input;
• verandering van beweging;
• gevoel van bescherming;
• verwachtingen.

Daarom kan een patiënt minder pijn ervaren zonder dat de tape noodzakelijk een anatomische structuur heeft “gecorrigeerd”. Voor sommige tapetechnieken, zoals patellataping bij patellofemorale pijn, zijn kortetermijneffecten op pijn beschreven. De precieze mechanismen zijn echter waarschijnlijk multifactorieel.

Verandert tape bewegingsgedrag?

Sporttape kan mogelijk invloed hebben op hoe iemand beweegt. Dat kan direct mechanisch gebeuren. Wanneer tape een beweging fysiek beperkt, moet het lichaam zich daaraan aanpassen. Maar er kan ook een sensorische component zijn. Een sporter kan bijvoorbeeld:

• een beweging eerder voelen;
• bewuster landen;
• minder ver in een bepaalde richting bewegen;
• meer vertrouwen hebben tijdens een taak.

Het is daarom moeilijk om een verandering in beweging volledig toe te schrijven aan één mechanisme. Wanneer een getapete sporter anders landt, kan dat samenhangen met:

• mechanische beperking;
• sensorische feedback;
• verwachting;
• gevoel van veiligheid.

De totale reactie ontstaat waarschijnlijk uit de interactie tussen deze factoren.

Vertrouwen en gevoel van stabiliteit

Een interessant effect van sporttape is het subjectieve gevoel van ondersteuning. Een sporter kan zeggen:

• “Mijn enkel voelt steviger.”
• “Ik durf weer beter te springen.”
• “Ik voel me zekerder tijdens het draaien.”

Dat gevoel hoeft niet volledig overeen te komen met een objectieve verandering in mechanische stabiliteit. Onderzoek van Sawkins et al. (2007) liet zien dat ook placebotaping invloed kon hebben op ervaren stabiliteit en vertrouwen bij mensen met enkelinstabiliteit. Dit laat zien dat ervaren stabiliteit door meer wordt beïnvloed dan alleen de mechanische eigenschappen van de tape.

Maar dat maakt de ervaring niet onbelangrijk. Meer vertrouwen kan mogelijk invloed hebben op:

• bewegingsgedrag;
• deelname aan sport;
• bereidheid om een beweging uit te voeren.

De uitdaging is om vertrouwen te ondersteunen zonder de sporter afhankelijk te maken van tape.

Verwachtingen en context

Geen enkele tapetoepassing vindt plaats zonder context. De sporter:

• ziet de tape;
• voelt de tape;
• krijgt uitleg;
• heeft mogelijk eerdere ervaringen met tapen.

Ook de manier waarop een therapeut of sportverzorger over tape spreekt, kan invloed hebben. Vergelijk bijvoorbeeld:

“Zonder deze tape klapt je enkel waarschijnlijk weer om.”

met:

“De tape kan tijdelijk extra ondersteuning geven terwijl je kracht en controle verder opbouwt.”

De eerste uitleg kan onzekerheid en afhankelijkheid versterken. De tweede uitleg plaatst de tape als tijdelijk hulpmiddel binnen herstel. Verwachtingen kunnen invloed hebben op:

• pijn;
• vertrouwen;
• ervaren stabiliteit.

Dit worden contextuele effecten genoemd. Contextuele effecten betekenen niet dat een behandeling “nep” is. Ze maken onderdeel uit van de totale reactie op een interventie (Testa & Rossettini, 2016; Rossettini et al., 2020).

Praktijkvoorbeeld

Een handballer heeft meerdere enkelverzwikkingen doorgemaakt. De enkel is inmiddels voldoende hersteld om weer te sporten, maar tijdens snelle richtingsveranderingen ervaart hij onzekerheid. Voor de training wordt de enkel getapet. Tijdens bewegen gebeurt waarschijnlijk meerdere dingen tegelijk. De tape:

1. geeft mechanische weerstand tegen extreme inversie;
2. trekt aan de huid wanneer de enkel beweegt;
3. geeft extra sensorische informatie;
4. maakt de sporter bewuster van de bewegingsrichting;
5. geeft een gevoel van ondersteuning.

De sporter ervaart hierdoor meer vertrouwen. Dat betekent niet automatisch dat:

• de proprioceptie volledig is hersteld;
• de enkel structureel stabieler is geworden;
• verdere training niet nodig is.

De tape wordt daarom gecombineerd met:

• krachttraining;
• balanstraining;
• sprong- en landingsoefeningen;
• sportspecifieke richtingsveranderingen.

De tape is een tijdelijk hulpmiddel, terwijl de actieve revalidatie gericht is op duurzame belastbaarheid.

Conclusie

Niet-elastische sporttape heeft niet alleen een mechanische relatie met het lichaam. De tape zit direct op de huid en geeft tijdens rust en beweging voortdurend:

• druk;
• trekkracht;
• weerstand;
• sensorische informatie.

Deze informatie wordt door het zenuwstelsel verwerkt samen met signalen uit:

• spieren;
• pezen;
• gewrichten;
• ogen;
• evenwichtsorgaan.

Het is daarom aannemelijk dat sporttape invloed kan hebben op:

• bewegingswaarneming;
• ervaren stabiliteit;
• vertrouwen;
• bewegingsgedrag.

De wetenschappelijke onderbouwing voor een algemene verbetering van proprioceptie is echter niet overtuigend. Daarom is de uitspraak:

“Tape verbetert de proprioceptie”

te stellig. Een nauwkeurigere conclusie is:

Sporttape verandert de mechanische en sensorische informatie vanuit een lichaamsgebied. Deze extra informatie kan invloed hebben op hoe een sporter beweging en stabiliteit ervaart, maar de reactie verschilt per persoon en situatie.

De werking van sporttape ligt waarschijnlijk in de combinatie van:

mechanische beperking + sensorische input + verwachtingen + bewegingsgedrag.

Daarmee kan tape een nuttig tijdelijk hulpmiddel zijn, maar het vervangt geen actieve training van:

• kracht;
• balans;
• coördinatie;
• sportspecifieke belastbaarheid.