Sporttape en fascia: is er een relatie?

De verbinding tussen huid en oppervlakkige fascia

De huid ligt niet volledig los boven de rest van het lichaam. Onder de huid bevinden zich verschillende lagen, waaronder:

• subcutaan weefsel;
• oppervlakkige fascia;
• diepere fasciale structuren.

Deze lagen zijn met elkaar verbonden, maar moeten tijdens beweging ook ten opzichte van elkaar kunnen:

• vervormen;
• verschuiven;
• glijden.

Onderzoek naar de anatomie van de oppervlakkige fascia laat zien dat deze een georganiseerde structuur vormt binnen het subcutane weefsel en via bindweefselverbindingen samenhangt met de huid en diepere lagen (Stecco et al., 2011). Wanneer de huid beweegt, kunnen krachten daarom worden overgedragen naar onderliggende structuren.

Dat maakt het aannemelijk dat een externe interventie op de huid, zoals tape, niet uitsluitend invloed heeft op het allerbuitenste huidoppervlak. De belangrijke vervolgvraag is echter:

Hoe groot en hoe diep is die invloed?

Voor rigide sporttape is dat nog onvoldoende onderzocht.

Wat gebeurt er wanneer de huid door tape wordt gefixeerd?

Niet-elastische sporttape hecht aan de huid en beweegt relatief weinig mee. Wanneer het lichaamsdeel vervolgens beweegt, ontstaat interactie tussen:

• tape;
• huid;
• onderliggende weefsels.

De tape kan:

• huidverplaatsing beperken;
• trekkracht op de huid geven;
• druk veroorzaken;
• een bewegingsrichting mechanisch afremmen.

De huid wordt daarbij niet volledig stilgezet. De mate van fixatie hangt af van:

• de kleefkracht;
• de richting van de tape;
• het aantal stroken;
• de lichaamsregio;
• de beweging;
• de spanning waarmee de tape is aangebracht.

Doordat de huid verbonden is met oppervlakkige onderliggende weefsels, is het biomechanisch aannemelijk dat een deel van deze krachten verder wordt overgedragen. Maar de grootte en klinische betekenis daarvan zijn niet eenvoudig vast te stellen.

Huidverplaatsing en bewegingsbeperking

Bij rigide sporttape zijn twee soorten mechanische effecten relevant.

Lokale huidfixatie

De tape beperkt lokaal hoe vrij de huid kan:

• verschuiven;
• plooien;
• rekken.

Begrenzing van lichaamsbeweging

Een tapetoepassing rond bijvoorbeeld de enkel kan de beweging van het gehele gewricht beperken. Daardoor veranderen ook de beweging en belasting van:

• spieren;
• pezen;
• huid;
• fasciale structuren.

Dit tweede effect is belangrijk. Wanneer een enkel door tape minder ver in inversie beweegt, verandert automatisch ook de mechanische belasting van de weefsels rondom de enkel. Dat betekent echter niet dat de tape één specifieke fasciale structuur rechtstreeks heeft gecorrigeerd. Een verandering in fasciale belasting kan simpelweg het gevolg zijn van een verandering in de totale beweging.

Kan rigide tape fascia mechanisch beïnvloeden?

In de breedste betekenis: waarschijnlijk wel. Wanneer tape:

• de huid fixeert;
• druk geeft;
• trekkracht veroorzaakt;
• gewrichtsbeweging verandert,

verandert ook de mechanische omgeving van onderliggende weefsels. Maar mechanisch beïnvloeden is een brede term. Het betekent niet automatisch dat fascia:

• permanent van structuur verandert;
• wordt verlengd;
• wordt losgemaakt;
• opnieuw wordt uitgelijnd.

Bindweefsel reageert op mechanische belasting, maar structurele aanpassing van weefsel is iets anders dan een tijdelijke verandering tijdens het dragen van tape. Voor de claim dat een korte toepassing van rigide sporttape fasciale structuren permanent verandert, bestaat geen overtuigend bewijs. Een wetenschappelijk voorzichtigere formulering is:

Sporttape kan via huidfixatie en bewegingsbegrenzing tijdelijk de mechanische belasting van huid en onderliggende weefsels veranderen.

Sensorische versus structurele effecten

Een belangrijk onderscheid is dat tussen:

• structurele verandering;
• sensorische beïnvloeding.

Structurele verandering

Hiermee wordt bedoeld dat de fysieke structuur van een weefsel daadwerkelijk verandert. Bijvoorbeeld:

• blijvende verandering van weefseleigenschappen;
• verandering van anatomische positie;
• structurele reorganisatie.

Voor dergelijke effecten van sporttape op fascia is weinig direct bewijs.

Sensorische beïnvloeding

De tape geeft voortdurend informatie via de huid. De sporter voelt bijvoorbeeld:

• druk;
• trekkracht;
• weerstand;
• het begin van een bewegingsgrens.

Deze sensorische informatie kan invloed hebben op:

• lichaamswaarneming;
• bewegingsgedrag;
• ervaren stabiliteit.

Een patiënt kan daardoor ervaren dat een lichaamsgebied:

• steviger;
• veiliger;
• beter ondersteund

aanvoelt. Zo’n verandering in ervaring is niet hetzelfde als een structurele verandering van fascia.

Verandert tape fasciale glijlagen?

Fasciale en andere bindweefsellagen kunnen tijdens beweging ten opzichte van elkaar verschuiven. Met echografie is bijvoorbeeld onderzocht hoe fasciale lagen tijdens beweging glijden. Bij chronische lage rugpijn zijn verschillen in de schuifbeweging van de thoracolumbale fascia beschreven (Langevin et al., 2011). Dat maakt fasciale glijlagen een interessant onderzoeksgebied.

Maar voor rigide sporttape is nog onvoldoende direct onderzoek beschikbaar om te concluderen dat tape:

• fasciale glijlagen verbetert;
• adhesies tussen fasciale lagen vermindert;
• een verminderde glijbeweging normaliseert.

Theoretisch kan tape de mechanische omstandigheden veranderen doordat:

• de huid anders beweegt;
• een gewricht minder ver beweegt;
• lokale krachten anders worden verdeeld.

Maar een theoretisch mogelijke invloed is nog geen bewezen therapeutisch effect. Om dit beter te onderzoeken zijn technieken nodig zoals:

• dynamische echografie;
• elastografie;
• objectieve meting van huidverplaatsing;
• bewegingsanalyse.

Kun je fascia met sporttape corrigeren?

De term fasciale correctie suggereert dat fascia:

1. in een verkeerde positie staat;
2. door tape in de juiste positie kan worden gebracht.

Voor zo’n algemeen model bestaat onvoldoende wetenschappelijke onderbouwing. Fascia is geen losse band die eenvoudig:

• verschoven;
• teruggezet;
• gecorrigeerd

kan worden. Het fasciale systeem is een complex en continu bindweefselnetwerk dat zich voortdurend aanpast aan:

• houding;
• beweging;
• belasting.

Daarom is voorzichtigheid nodig met uitspraken zoals:

• “De tape zet de fascia terug.”
• “De tape trekt de fasciale lijn recht.”
• “De tape maakt de verkleving los.”

Dergelijke uitspraken gaan verder dan wat momenteel wetenschappelijk kan worden aangetoond. Een betere uitleg is:

De tape verandert tijdelijk de mechanische en sensorische omstandigheden rond een lichaamsgebied.

Dat is minder spectaculair, maar wetenschappelijk beter verdedigbaar.

Wat weten we wel en wat niet?

Wat weten we redelijk goed?

• De huid en oppervlakkige fascia zijn anatomisch en mechanisch met elkaar verbonden.
• Sporttape hecht aan de huid en kan lokale huidbeweging beïnvloeden.
• Niet-elastische tape kan bepaalde gewrichtsbewegingen tijdelijk beperken.
• Een verandering in beweging verandert ook de belasting van omliggende weefsels.
• Tape geeft duidelijke sensorische input via de huid.

Wat is aannemelijk, maar onvoldoende direct onderzocht?

• Dat krachten vanuit de getapete huid gedeeltelijk worden overgedragen naar oppervlakkige onderliggende weefsels.
• Dat veranderingen in huidmechanica invloed kunnen hebben op de lokale bewegingswaarneming.
• Dat een verandering in gewrichtsbeweging tijdelijk de mechanische belasting van fasciale structuren verandert.

Wat is niet overtuigend bewezen?

Dat sporttape:

• fascia structureel corrigeert;
• fasciale verklevingen losmaakt;
• fasciale glijlagen aantoonbaar herstelt;
• fasciale lijnen in een juiste positie brengt;
• permanente structurele veranderingen in fascia veroorzaakt.

Praktijkvoorbeeld

Een voetballer heeft na meerdere enkelverzwikkingen een onzeker gevoel tijdens snelle richtingsveranderingen. De enkel wordt voor een wedstrijd met niet-elastische sporttape getapet. De sporter ervaart:

• meer stevigheid;
• een duidelijkere bewegingsgrens;
• meer vertrouwen bij zijwaartse bewegingen.

Wat gebeurt er waarschijnlijk? De tape kan:

1. extreme inversie mechanisch afremmen;
2. de huid lokaal fixeren;
3. trekkracht op de huid geven wanneer de enkel beweegt;
4. extra sensorische informatie leveren;
5. het bewegingsgedrag beïnvloeden.

Omdat de totale beweging van de enkel verandert, verandert ook de belasting van omliggende:

• spieren;
• pezen;
• fasciale structuren.

Maar daaruit kan niet worden geconcludeerd dat de tape:

• fascia heeft losgemaakt;
• een fasciale verkleving heeft gecorrigeerd;
• de anatomische structuur permanent heeft veranderd.

De meest waarschijnlijke verklaring is een combinatie van:

mechanische bewegingsbegrenzing en sensorische beïnvloeding.

Conclusie

Er bestaat een relatie tussen sporttape en fascia, maar die relatie moet zorgvuldig worden beschreven. De huid en oppervlakkige fascia zijn anatomisch en mechanisch met elkaar verbonden. Wanneer niet-elastische sporttape:

• aan de huid hecht;
• huidverplaatsing beïnvloedt;
• druk en trekkracht veroorzaakt;
• gewrichtsbeweging beperkt,

verandert daarmee ook de mechanische omgeving van onderliggende weefsels. Dat maakt een tijdelijke mechanische invloed op oppervlakkige fasciale structuren aannemelijk. Maar dat is iets anders dan zeggen dat sporttape:

• fascia losmaakt;
• verklevingen verbreekt;
• fasciale lijnen corrigeert;
• fasciale glijlagen structureel herstelt.

Voor dergelijke claims ontbreekt overtuigend direct bewijs. De meest wetenschappelijk zorgvuldige conclusie is daarom:

Sporttape kan via de huid en door verandering van beweging indirect invloed hebben op de mechanische belasting en sensorische waarneming van een lichaamsgebied. Of en in welke mate dit specifieke, blijvende veranderingen in fascia veroorzaakt, is niet aangetoond.

De relatie tussen sporttape en fascia is dus waarschijnlijk vooral relevant op het snijvlak van:

huid + mechanica + sensorische input + beweging.