Sporttape ter preventie van enkelblessures

Waarom preventief tapen?

Preventief tapen heeft als doel het risico op een enkelverzwikking te verkleinen voordat er een blessure ontstaat of terugkeert. Rigide sporttape beperkt vooral de bewegingen die verantwoordelijk zijn voor de meeste laterale enkelbandletsels, terwijl de normale sportbeweging grotendeels behouden blijft. Sporters kiezen preventief voor tape om:

• de enkel extra te ondersteunen;
• het risico op herhaling van een blessure te verminderen;
• meer vertrouwen te ervaren tijdens sport;
• veilig terug te keren na een eerdere enkelblessure.

Vooral in sporten zoals voetbal, basketbal, volleybal, handbal, hockey en rugby is preventief tapen een veelgebruikte maatregel (Kaminski et al., 2013).

Eerdere enkelverzwikking als risicofactor

De grootste risicofactor voor een nieuwe enkelverzwikking is een eerder doorgemaakte enkelbandblessure. Na een eerste letsel kunnen verschillende restverschijnselen aanwezig blijven, zoals:

• verminderde proprioceptie;
• spierzwakte;
• tragere reflexreacties;
• chronische enkelinstabiliteit;
• verminderd vertrouwen in de enkel.

Ongeveer 20 tot 40% van de patiënten ontwikkelt chronische enkelinstabiliteit na een laterale enkelverzwikking (Gribble et al., 2016). Juist deze groep profiteert het meest van externe ondersteuning zoals sporttape of een brace.

Mechanische beperking van inversie

Het belangrijkste bewezen effect van sporttape is de mechanische beperking van inversie, de beweging waarbij de voetzool naar binnen draait. Dit is precies de beweging die verantwoordelijk is voor het merendeel van de laterale enkelbandletsels. Daarnaast beperkt sporttape in zekere mate:

• plantairflexie;
• gecombineerde inversie met plantairflexie;
• eindstandige risicobewegingen.

Biomechanische onderzoeken laten zien dat correct aangebrachte sporttape direct na het aanbrengen de bewegingsuitslag van de enkel duidelijk vermindert (Cordova et al., 2010). Hierdoor worden de laterale enkelbanden minder belast tijdens onverwachte draaibewegingen.

Proprioceptie en bewegingscontrole

Naast de mechanische ondersteuning beïnvloedt sporttape waarschijnlijk ook de sensorische informatie vanuit de huid. Door voortdurende stimulatie van huidreceptoren ontvangt het centrale zenuwstelsel extra informatie over de positie van de enkel. Mogelijke voordelen zijn:

• verbeterde gewrichtspositieherkenning;
• snellere spierreacties;
• betere balans;
• meer vertrouwen tijdens bewegen.

Hoewel het bewijs minder sterk is dan voor de mechanische werking, laten meerdere studies kleine verbeteringen zien in proprioceptie en dynamische stabiliteit (Simon et al., 2014).

Wat zegt de wetenschap?

Preventief tapen van de enkel behoort tot de best onderzochte toepassingen van sporttape. Systematische reviews en internationale richtlijnen laten zien dat sporttape het risico op een nieuwe enkelverzwikking kan verminderen, vooral bij sporters die eerder een enkelbandblessure hebben doorgemaakt (Kaminski et al., 2013; Doherty et al., 2017).

Het beschermende effect lijkt minder duidelijk bij sporters zonder eerdere enkelblessure. Daarom adviseren veel richtlijnen om preventieve tape vooral in te zetten bij sporters met een verhoogd risico. Het beschikbare bewijs ondersteunt het gebruik van tape als onderdeel van een bredere blessurepreventiestrategie.

Tape versus enkelbrace

Zowel sporttape als een enkelbrace kunnen het risico op enkelverzwikkingen verminderen.

Voordelen van sporttape

• nauwkeurig aanpasbaar;
• sluit goed aan op de anatomie;
• weinig volume in de schoen;
• geschikt voor wedstrijden.

Voordelen van een brace

• eenvoudig zelfstandig aan te brengen;
• constante ondersteuning;
• herbruikbaar;
• minder afhankelijk van tapevaardigheid.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat beide methoden vergelijkbare bescherming kunnen bieden. De keuze hangt daarom vaak af van persoonlijke voorkeur, comfort, kosten, sporttype en ervaring van de behandelaar (Doherty et al., 2017).

Hoe lang blijft de mechanische ondersteuning behouden?

Direct na het aanbrengen is de mechanische ondersteuning van sporttape het grootst. Tijdens inspanning neemt de spanning echter geleidelijk af door:

• transpiratie;
• materiaalrek;
• herhaalde bewegingen;
• belasting tijdens sport.

Onderzoek laat zien dat een belangrijk deel van de bewegingsbeperking na 20 tot 30 minuten vermindert. Toch blijft meestal voldoende ondersteuning aanwezig om ook gedurende een volledige training of wedstrijd een beschermend effect te behouden (Cordova et al., 2010). Een correct aangebrachte tape blijft daarom klinisch relevant, ook al neemt de oorspronkelijke spanning geleidelijk af.

Voor wie is preventief tapen zinvol?

Preventief tapen is vooral zinvol voor sporters die:

• eerder een enkelverzwikking hebben doorgemaakt;
• chronische enkelinstabiliteit ervaren;
• deelnemen aan contactsporten;
• veel springen en landen;
• regelmatig snelle richtingsveranderingen maken;
• tijdens sport onzekerheid ervaren over de enkel.

Voor gezonde sporters zonder verhoogd risico is de toegevoegde waarde waarschijnlijk kleiner.

Combinatie met balanstraining

Hoewel tape bescherming kan bieden, vormt oefentherapie de basis van blessurepreventie. Vooral balanstraining en neuromusculaire training verminderen het risico op nieuwe enkelverzwikkingen aanzienlijk. Een compleet preventieprogramma bestaat uit:

• balanstraining;
• spierversterking;
• sprong- en landingsoefeningen;
• coördinatietraining;
• sportspecifieke oefeningen.

Onderzoek laat zien dat de combinatie van oefentherapie en externe ondersteuning vaak betere resultaten geeft dan tape alleen (McKeon & Hertel, 2008).

Conclusie

Preventief tapen van de enkel is een wetenschappelijk goed onderbouwde methode om het risico op een nieuwe enkelverzwikking te verminderen, met name bij sporters die eerder een laterale enkelbandblessure hebben doorgemaakt. Het grootste bewezen effect is de mechanische beperking van inversie, aangevuld met mogelijke verbeteringen in proprioceptie en bewegingscontrole. Hoewel de mechanische spanning van tape tijdens inspanning geleidelijk afneemt, blijft de bescherming meestal voldoende aanwezig gedurende een training of wedstrijd. Zowel sporttape als een enkelbrace zijn effectieve vormen van externe ondersteuning. Welke methode de voorkeur heeft, hangt af van de sport, de persoonlijke voorkeur en de praktische omstandigheden.

Voor een duurzaam preventief effect moet sporttape echter altijd worden gecombineerd met een goed opgebouwd trainingsprogramma gericht op kracht, balans en neuromusculaire controle.