Kan sporttape een gewricht werkelijk stabiliseren?

Wat bedoelen we met stabiliteit?

Stabiliteit is geen eigenschap van één structuur. De stabiliteit van een gewricht ontstaat uit de samenwerking tussen:

• botvorm;
• gewrichtskapsel;
• ligamenten;
• spieren;
• pezen;
• zenuwstelsel;
• motorische controle.

Ook de taak en omgeving spelen een rol. Een enkel kan tijdens rustig lopen voldoende stabiel functioneren, maar problemen geven tijdens:

• springen;
• landen;
• onverwachte richtingsveranderingen.

Daarom kan stabiliteit vanuit verschillende perspectieven worden bekeken.

Mechanische stabiliteit

Hoeveel ongewenste beweging fysiek mogelijk is.

Functionele stabiliteit

Hoe goed iemand het gewricht tijdens een activiteit kan controleren.

Ervaren stabiliteit

Hoe stabiel of veilig het gewricht voor de persoon voelt. Sporttape kan deze drie aspecten mogelijk verschillend beïnvloeden.

Mechanische stabiliteit

Niet-elastische sporttape kan mechanische weerstand geven tegen bepaalde bewegingen. Bij een enkel kan een tapetoepassing bijvoorbeeld worden gebruikt om:

• extreme inversie af te remmen;
• bepaalde rotaties te begrenzen.

De tape vormt een externe mechanische constructie rond het gewricht. Wanneer het gewricht richting de begrensde beweging gaat, komen bepaalde stroken onder spanning te staan. Hierdoor kan de bewegingsuitslag tijdelijk worden verminderd. Dit is het meest directe en best verklaarbare stabiliserende effect van sporttape. Toch is het belangrijk om nauwkeurig te formuleren.

De tape maakt het gewricht niet noodzakelijk structureel stabieler. De tape voegt tijdelijk externe mechanische weerstand toe.

Functionele stabiliteit

Functionele stabiliteit gaat over het vermogen om een gewricht tijdens beweging te controleren. Daarbij spelen onder andere een rol:

• spierkracht;
• reactievermogen;
• coördinatie;
• sensorische informatie;
• motorische controle.

Een sporter met functionele enkelinstabiliteit kan bijvoorbeeld ervaren dat de enkel regelmatig:

• wegzakt;
• onzeker voelt;
• moeilijk controleerbaar is.

Sporttape kan mogelijk bijdragen aan functionele stabiliteit door een combinatie van:

• mechanische begrenzing;
• extra sensorische input;
• meer vertrouwen.

Maar tape traint niet automatisch:

• kracht;
• balans;
• coördinatie.

Daarom is tijdelijke ondersteuning iets anders dan duurzaam herstel van functionele stabiliteit.

Direct effect na het tapen

Direct na het aanbrengen is het mechanische effect van sporttape meestal het grootst. De tape is dan:

• strak aangebracht;
• nog niet vervormd;
• nog niet beïnvloed door transpiratie en herhaalde beweging.

Onderzoek naar enkel taping laat zien dat rigide tape direct na het aanbrengen bepaalde bewegingsrichtingen kan beperken. De sporter kan hierdoor ervaren dat het gewricht:

• steviger;
• begrensder;
• veiliger

aanvoelt. Dat directe effect is een belangrijke reden waarom sporttape vlak voor een:

• training;
• wedstrijd

wordt aangebracht.

Wat gebeurt er tijdens sport?

Tijdens sport wordt de tape voortdurend belast. Bij iedere:

• stap;
• sprong;
• landing;
• richtingsverandering

worden krachten op de tapeconstructie uitgeoefend. Daarnaast krijgt de tape te maken met:

• warmte;
• transpiratie;
• huidbeweging.

Hierdoor verandert de mechanische constructie. De tape kan:

• iets verschuiven;
• vervormen;
• losser worden.

Het mechanische effect dat direct na het tapen aanwezig is, blijft daarom niet noodzakelijk gedurende de volledige sportactiviteit exact hetzelfde.

Verliest tape spanning tijdens bewegen?

Ja. Onderzoek laat zien dat de mechanische ondersteuning van rigide enkel taping tijdens activiteit kan afnemen. Dit wordt ook wel tape loosening genoemd. De afname kan relatief snel optreden tijdens fysieke activiteit. Dat betekent echter niet automatisch dat de tape daarna waardeloos is. Er kan nog steeds sprake zijn van:

• resterende mechanische weerstand;
• sensorische input;
• ervaren ondersteuning.

Ook kan een tapeconstructie voldoende mechanisch effect behouden om extreme beweging nog steeds enigszins af te remmen. De belangrijkste conclusie is daarom niet:

“Na een paar minuten werkt tape niet meer.”

Maar:

“Het mechanische effect van sporttape verandert tijdens het dragen en is meestal het grootst direct na het aanbrengen.”

Sensorische ondersteuning versus mechanische beperking

Wanneer een sporter zegt:

“Mijn enkel voelt stabieler met tape,”

kan dat verschillende oorzaken hebben. De tape kan:

• beweging mechanisch beperken;
• trekkracht op de huid geven;
• extra sensorische informatie leveren;
• vertrouwen vergroten.

Deze effecten zijn moeilijk volledig van elkaar te scheiden. Onderzoek van Sawkins et al. (2007) liet zien dat ook placebotaping invloed kon hebben op het ervaren vertrouwen en de stabiliteit. Dat suggereert dat het gevoel van stabiliteit niet uitsluitend wordt bepaald door de mechanische sterkte van de tape. Ervaren ondersteuning kan dus bestaan uit een combinatie van:

mechanica + sensorische input + verwachting + context.

Dat maakt het effect niet onwerkelijk. Het betekent wel dat:

“Het voelt stabieler”

niet automatisch hetzelfde is als:

“Het gewricht is mechanisch stabieler geworden.”

Kan tape instabiliteit genezen?

Nee, sporttape geneest instabiliteit niet automatisch. Wanneer instabiliteit samenhangt met bijvoorbeeld:

• ligamentair letsel;
• verminderde spierkracht;
• verminderde motorische controle;
• onvoldoende sportspecifieke belastbaarheid,

verandert tape deze factoren niet rechtstreeks. Tape kan tijdelijk ondersteuning geven tijdens:

• herstel;
• training;
• terugkeer naar sport.

Maar duurzame verbetering vraagt vaak om actieve revalidatie. Bij enkelinstabiliteit kan dat onder andere bestaan uit:

• krachttraining;
• balanstraining;
• neuromusculaire training;
• sprong- en landingsoefeningen;
• sportspecifieke belasting.

Richtlijnen adviseren externe ondersteuning zoals tape of een brace daarom vaak in combinatie met actieve preventieve strategieën (Kaminski et al., 2013).

Praktijkvoorbeeld

Een voetballer heeft het afgelopen jaar drie keer zijn enkel verzwikt. Tijdens wedstrijden ervaart hij onzekerheid bij:

• duels;
• snelle richtingsveranderingen;
• landingen.

Voor de wedstrijd wordt de enkel getapet. Direct na het tapen voelt de enkel duidelijk steviger. De tape:

• beperkt extreme inversie;
• geeft sensorische informatie;
• vergroot het vertrouwen van de sporter.

Tijdens de wedstrijd neemt de mechanische stijfheid van de tape waarschijnlijk geleidelijk af. Toch ervaart de speler gedurende de wedstrijd ondersteuning. Betekent dit dat zijn enkelinstabiliteit is genezen? Nee. De tape biedt tijdelijke externe ondersteuning.

Daarom werkt de sporter daarnaast aan:

• kracht;
• balans;
• sprongcontrole;
• sportspecifieke belastbaarheid.

Naarmate de functionele stabiliteit verbetert, kan opnieuw worden beoordeeld wanneer en waarvoor tape nog nodig is.

Conclusie

Ja, sporttape kan een gewricht tijdelijk stabiliseren, maar het woord stabiliseren vraagt om nuance. Niet-elastische sporttape kan:

• externe mechanische ondersteuning geven;
• bepaalde bewegingen tijdelijk begrenzen;
• sensorische informatie toevoegen;
• het gevoel van stabiliteit beïnvloeden.

Het mechanische effect is meestal het grootst direct na het aanbrengen en kan tijdens sport afnemen. Daarom is het nauwkeuriger om te zeggen:

Sporttape kan tijdelijk externe stabiliteit en bewegingsbegrenzing bieden.

Dat is iets anders dan:

Sporttape herstelt of geneest een instabiel gewricht.

Duurzame functionele stabiliteit hangt ook af van:

• kracht;
• coördinatie;
• sensorische verwerking;
• motorische controle;
• sportspecifieke belastbaarheid.

De beste rol van sporttape is daarom vaak die van een tijdelijk hulpmiddel. De tape kan bescherming en vertrouwen bieden tijdens sport of revalidatie, terwijl actieve training gericht is op het verbeteren van de onderliggende belastbaarheid.