Bijenwas, wie kent het niet. Wist je dat het één van de meest ingenieuze stoffen in de natuur is?
Tags:
Songbirdwax

De magie van bijenwas: hoe bijen hun eigen bouwmateriaal maken

Bijenwas, wie kent het niet. Wist je dat het één van de meest ingenieuze stoffen in de natuur is? Dit goedje vormt de basis van het hele bijenleven: zonder was geen raten, zonder raten geen honing, en zonder honing… geen bijenvolk. Maar hoe komt zo’n klein beestje eigenlijk aan dat wondermateriaal?

Van buik tot bouwsteen

De productie van bijenwas is de hoofdtaak van jonge werkbijen, meestal tussen de 12 en 18 dagen oud. In die fase van het leven zijn hun wasklieren, die zich aan de onderkant van het achterlijf bevinden, op hun actiefst.

Uit die klieren persen ze minuscuul kleine wasplaatjes, dat zijn dunne, doorschijnende schijfjes die qua grootte te vergelijken zijn met een speldenknop. De was komt letterlijk uit hun lichaam, gevormd uit suikers die ze uit honing halen. Het omzetten van honing naar was kost behoorlijk wat energie: voor 1 kilo bijenwas moeten bijen naar schatting 6 tot 8 kilo honing eten.

De net geproduceerde was is kleurloos en hard, een beetje te vergelijken met dunne, breekbare plastic schilfertjes.

Kauwen, kneden, bouwen

Hier gaan we over op het echte vakwerk. De bij pakt de wasplaatjes tussenhaar kaken en begint te kauwen. Door de warmte van haar lichaam (ongeveer 35°C), haar speeksel en enzymen, worden de harde schilfers langzaam zacht en kneedbaar.

Wat eerst een breekbaar plaatje was, verandert nu in een soepele, geurige substantie: natuurlijke bijenwas. Deze wordt vervolgens met uiterste precisie verwerkt: bijen gebruiken hun poten en delen van de mond om laagje voor laagje perfecte zeshoekige cellen te bouwen.

Waarom zeshoeken?

Het is geen toeval dat bijen zeshoeken maken, maar pure wis- en natuurkunde in de praktijk.

Een zeshoek:

  • Gebruikt de minste hoeveelheid materiaal om een vlak te vullen
  • Is bijzonder sterk
  • Laat geen loze ruimte over tussen cellen

Kortom: maximale efficiëntie met minimale middelen. De honingraat is dus niet alleen mooi, maar vooral een natuurkundig meesterwerk.

De vele functies van de honingraat

Een honingraat is meer dan zomaar een opslagruimte. Hij heeft meerdere functies binnen het bijenvolk:

  • Opslag van honing; dit is de energievoorraad van het volk
  • Opslag van stuifmeel; dit is de eiwitbron voor jonge bijen
  • Broedkamer; de koningin legt hier haar eitjes waaruit nieuwe bijen groeien
  • Communicatienetwerk; bijen trillen via de raten om met elkaar te communiceren.

Elke cel in de raat heeft dus een rol in de perfect georganiseerde samenleving van het bijenvolk.

De geur en kleur van bijenwas

Hoewel was in eerste instantie kleurloos is, krijgt het al snel zijn typische amberkleur. Dat komt door stuifmeel, propolis (de harsachtige lijm die bijen maken) en honingresten die zich met de was mengen.

De geur van bijenwas is uniek – warm, honingachtig en een beetje bloemig. Geen wonder dat het al eeuwenlang wordt gebruikt voor allerlei toepassingen.

Bijenwas buiten de korf

Bijenwas is van levensbelang voor bijen, maar ook mensen gebruiken het al duizenden jaren. Bij de oude Egyptenaren diende het als middel om mummies te balsemen en hiërogliefen te verzegelen. De Romeinen maakten er schrijfbordjes en kaarsen van. Vandaag de dag vind je het in allerlei duurzame producten:

 

  • Bijenwaskaarsen; deze branden langer en schoner dan paraffinekaarsen
  • Bijenwasdoeken; dit is een milieuvriendelijk alternatief voor plastic folie
  • Cosmetica; verwerkt in lippenbalsem, huidcrème en massageproducten vanwege de verzachtende werking
  • Hout- en leerverzorging; bijenwas beschermt en geeft glans

Die kleine wasplaatjes uit de buik van een bij kan je dus met recht een wondermiddel noemen.

Een biologisch wonder

Bijenwas bestaat voornamelijk uit esters van vetzuren en alcoholen. Het is waterafstotend, antibacterieel en bijzonder sterk. Deze eigenschappen zijn nodig om de bijen te beschermen.

Wetenschappers hebben berekend dat de was in een bijenkorf meer dan 25.000 cellen kan vormen, die samen honderden kilo’s honing kunnen bevatten, zonder in te storten. 

Wat voor ons misschien een simpel bouwmateriaal lijkt, is voor bijen een levenswerk. Dus de volgende keer dat je een honingraat of bijenwaskaars ziet, weet je dat je eigenlijk kijkt naar het resultaat van duizenden kleine ambachtsvrouwtjes, die met hun eigen lichaam hun complete wereld hebben gebouwd.